Myślę, że większość ludzi zgodzi się, że krzywdzenie czegokolwiek, co może cierpieć lub odczuwać ból, jest złe. Niestety obecny przemysł spożywczy i rolniczy regularnie się do tego przyczynia. Co więc może zrobić ktoś, kto chce ograniczyć niehumanitarne traktowanie zwierząt, a jednocześnie korzystać z wartości odżywczych, jakie dają produkty zwierzęce? Odpowiedź leży w świecie owadów.
Czy owady są istotami czującymi? Czy odczuwają ból?
To, czy organizm jest istotą czującą, ma duży wpływ na to, jak ludzie o nim myślą i jak go traktują. Dlatego przynajmniej dla wegan rośliny można jeść, a zwierząt nie. Owady są pod tym względem szczególnym przypadkiem, bo choć należą do zwierząt, ich zdolność odczuwania wciąż jest przedmiotem dyskusji.
To kontrowersyjny temat, ale nawet zagorzali zwolennicy tezy, że owady czują, tacy jak entomolog Jeffrey Lockwood, którego doktoranci muszą znieczulać owady przed eksperymentami, przyznają, że nie ma na to twardych dowodów (1). Z kolei Hans Smid z Uniwersytetu w Wageningen w Holandii, ekspert od os pasożytniczych, jednych z owadów o najbardziej złożonych zachowaniach na Ziemi, powiedział: „Jestem absolutnie przekonany, że owady nie odczuwają bólu” (2).
Warto też pamiętać, że z ewolucyjnego punktu widzenia ból służy długotrwałej ochronie organizmu, czyli pozwala mu uczyć się na błędach. Robert Elwood, profesor nauk biologicznych na Queen’s University w Belfaście, stwierdził, że ból nie dawałby owadom żadnej przewagi ewolucyjnej. Przeciętna długość życia świerszcza polnego to kilka tygodni, a jego ochroną jest niezwykła wydajność rozmnażania. Do tego większość owadów nie ma nocyceptorów, czyli nerwów, którymi większe kręgowce przekazują sygnały bólowe (3).
Również zachowanie owadów wskazuje, że najpewniej nie odczuwają bólu w takim sensie, w jakim my go rozumiemy. Dobrze podsumowuje to cytat z pracy „Do insects feel pain? A biological view”:
„Nie znamy żadnego przykładu owada, który chroniłby uszkodzone części ciała, na przykład kulał po urazie nogi albo odmawiał jedzenia lub kopulacji z powodu ogólnych urazów odwłoka. Przeciwnie, z naszego doświadczenia wynika, że owady kontynuują normalną aktywność nawet po poważnych urazach lub utracie części ciała.” (4)
Dobrostan owadów hodowlanych
W przypadku zwierząt z hodowli intensywnej standardy, do których powinna dążyć produkcja zwierzęca, to: wolność od głodu, pragnienia, dyskomfortu, bólu, urazów, chorób, strachu i stresu oraz możliwość naturalnego zachowania. Zobaczmy, jak trudno to zapewnić owadom.
Wolność od głodu i pragnienia najłatwiej zapewnić. Świerszcze mogą dobrze rozwijać się na tym, co nazywamy odpadami spożywczymi, a tych nie zabraknie, dopóki istnieją ludzie. Ocena naturalnego zachowania nie jest łatwa, ale ogromny wpływ na nie, a także na choroby, ma to, ile miejsca mają zwierzęta. To jeden z największych problemów tradycyjnej hodowli. Zwierzęta chorują i muszą regularnie dostawać antybiotyki, by przetrwać w dużym zagęszczeniu, czego w hodowli owadów nie potrzeba.
Na przykład szarańcza i świerszcze naturalnie żyją w dużym zagęszczeniu, a mączniki mają tendencję do skupiania się w grupy. Kevin Bachhuber, który założył Big Cricket Farms w Youngstown w Ohio, opowiadał, że ich świerszcze mieszkają w dużych korytach, w każdym około 3000 świerszczy, w magazynie o powierzchni około 460 metrów kwadratowych. Gdy w korycie robi się za ciasno, świerszcze zaczynają zjadać się nawzajem, czego hodowcy oczywiście starają się unikać, zawsze zapewniając wystarczająco dużo miejsca.
Hibernacja: po prostu zasypiają
Ból, urazy, strach i stres są ściśle związane z opisanym wyżej stopniem odczuwania. Dopóki nie ma rozstrzygających dowodów, owadom należy się na wszelki wypadek domniemanie wątpliwości. Dlatego stosuje się metody uśmiercania owadów, które zapobiegają cierpieniu.
Na przykład świerszcze mają stan podobny do hibernacji, zwany diapauzą, który włącza się, gdy warunki stają się nieprzyjazne (5). Hodowca musi tylko obniżyć temperaturę, a świerszcze naturalnie zapadają w stan zawieszenia. Następnie są zamrażane, co je uśmierca. W tym procesie nie odczuwają bólu neurologicznego, po prostu stopniowo zwalniają, tak jak zrobiłyby to w naturze, bez dodatkowego stresu.
Czy weganie powinni jeść owady?
Owady mogą dostarczać sporych ilości witaminy B12, kwasów tłuszczowych omega 3, żelaza, wapnia i innych składników, których często brakuje w diecie wegańskiej. Jeśli chodzi o okrucieństwo wobec zwierząt, również mogą wiele zmienić. Gdzie nie ma bólu, nie ma cierpienia. Gdzie nie ma cierpienia, nie ma krzywdy.
Tak więc każdy weganin, który chce zachować zdrowie i ograniczyć niehumanitarne traktowanie zwierząt, powinien rozważyć owady, a zwłaszcza świerszcze, jako realną opcję żywieniową.
Na początek wypróbuj nasze owady jadalne
Źródła:
1) Max Carpendale, 'Jeffrey Lockwood on Insect Suffering', 2013, http://reducing-suffering.org/wp-content/uploads/2014/10/lockwood-insect-suffering.pdf
2) Tamar Stelling, 'Do lobsters and other invertebrates feel pain? New research has some answers.', 2014, The Washington Post, https://www.washingtonpost.com/national/health-science/do-lobsters-and-other-invertebrates-feel-pain-new-research-has-some-answers/2014/03/07/f026ea9e-9e59-11e3-b8d8-94577ff66b28_story.html?utm_term=.be8cfad28685
3) Adrienne E. Dubin1 and Ardem Patapoutian,'Nociceptors: the sensors of the pain pathway', J Clin Invest., 2010, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2964977/
4) C. H. Eisemann, 'Do insects feel pain? A biological view', Cellular and Molecular Life Sciences, 1984, https://www.researchgate.net/publication/226162587_Do_insects_feel_pain_-_A_biological_view
5) Steven C. Hand et al., 'Mechanisms of animal diapause: recent developments from nematodes, crustaceans, insects, and fish', Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol, 2016, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4935499/
